Proces zdrowienia wspomagany jest przez relacje z terapeutą, z którym kobieta zagląda do mroku wspomnień i próbuje go oswoić. Bohaterka mówi "nie mogę być w żadnym z miejsc (...) Za każdym razem, gdy zobaczę moje blizny, za każdym razem, kiedy ktoś krzyknie. Nawet kiedy myję nóż kuchenny". Wiele czynników może być dla niej wyzwalaczem trudnych reakcji, to wtedy odtwarza się w jej ciele i umyśle przeżyta trauma. Kobieta opowiada terapeucie, w czasie teraźniejszym, o swoich przeżyciach, robi to z trudem, jednocześnie próbując uziemiać się, oceniać subiektywny poziom dyskomfortu, mieć kontakt z rzeczywistością. Powoli ukazuje nam swoją historię (przemoc domowa, znęcanie się nad nią przez ojca, rodzinne tematy tabu, uzależnienia, samobójstwo uzależnionej siostry, relacje z dziećmi i wnukami, relacje z rodzicami i dziadkami, rozwód,  lęk o dzieci, gwałt, aborcja, napad i atak nożem) i zaczyna spokojniej oddychać. 
      Jej zdrowienie wspierane jest też przez relacje z przyjaciółkami, które otaczają bohaterkę zrozumieniem, życzliwością i cierpliwością. To one są jej bezcenną siecią wsparcia: "Bez przyjaciółek, bez tych kobiet, z których każda dźwiga własny ciężar, nigdy nie dałabym sobie rady". 
     Na kartach książki można przeczytać też o traumach innych osób, opowiadanych jako "anegdoty" na przyjęciach (m.in. uczucia związane z porodami, przemoc w związku, zdrada, molestowanie seksualne, napad, stawanie w obronie innych). Sposób narracji sugeruje, że wielu z nas spotkało lub może spotkać coś okropnego. Nie da się tego zignorować. Może być konieczne, aby pochylić się nad tym, poczuć przepływające przez nas emocje, skontaktować się z krzywdą, uwolnić się od niej, umieścić ją w przeszłości i rozpocząć proces zdrowienia tak, aby móc żyć tu i teraz. 
​

      Podobnie jest z procesem psychoterapii, możemy razem przyglądać się historiom z pozoru niepołączonym, a jednocześnie odnajdywać to co wspólne, trawić nieprzetworzone i nadawać temu nową, przyswajalną, bardziej zrozumiałą formę, która pozwoli spojrzeć na to co było, co jest i być może co będzie w inny, bardziej zrozumiały sposób. To wspólne tkanie myśli w nowe, bardziej zintegrowane obrazy, dzięki którym życie wyda się pełniejsze a rzeczywistość stanie się bardziej akceptowalna. ​

Oskar Wilde wykreował postać Doriana Graya, która ukazuje mechanizm wyprojektowywania na zewnątrz niechcianych części, w celu stworzenia iluzji własnej idealności. Dorian miał pozostać bez skazy, miał nie doświadczać konsekwencji swoich działań. Bez obaw mógł rzucić się w wir ekscytującego życia, zmysłowych doznań, hedonistycznych przyjemności, co miało go  ratować przed odczuciem rozpaczliwej pustki. Konsekwencję jego życiowych wyborów miał ponosić portret namalowany przez przyjaciela, Bazylego, to tam wędrowało wszystko, co nie pasowało do wizerunku, który kreował tytułowy bohater książki. Obraz ukazywał prawdziwe oblicze wnętrza Graya, jego trudne uczucia (złośliwość, okrucieństwo, ironię, brak empatii, mordercze impulsy itd.), dzięki temu mężczyzna miał być od nich wolny. Portret stał się nośnikiem prawdziwego “ja”, musiał więc zostać ukryty, a zwierciadło, kolejny prezent, który przypominał o popełnionych “grzechach” zbite i zdeptane na miazgę. Zarówno portret jak i lustro symbolizują prawdziwe self Doriana Graya, jego wnętrze, które chciał ukryć przed sobą i przed innymi. Piękna twarz stanowiła fałszywe self. Takie powierzchowne traktowanie siebie uniemożliwia emocjonalny rozwój, mechanizmy narcystyczne zwyciężają, co powoduje wielkie nieszczęście - brak możliwości prawdziwej, głębokiej relacji z sobą samym i z innymi. Takie osoby uciekają od kontaktu z emocjami, wolą pozostać w nieświadomości. Nie chcą widzieć i akceptować swoich słabości oraz wad, mocno bronią wyidealizowanego obrazu siebie i tak właśnie chcą być postrzegani (gdy Bazyli odkrywa sekret Doriana, zostaje przez niego zamordowany). 

Nieszczęściem osoby narcystycznej jest to, że nie poznaje istoty rzeczy, trzyma się jedynie powierzchni, odbicia w tafli wody. Szukając miłości, szuka w kimś tego, czego jej brakuje (idealnie dostrojona połówka) lub tego, kim jest (odbicie lustrzane), myli odbicie z głębią. Tak jak Oskar Wild, który zakochał się nie w Sybili Vane a raczej w fantazji o niej, w postaciach, które grała, w roli idealnej aktorki. Gdy tylko stała się bardziej autentyczna, odzyskała kontakt z sobą samą, przestała dobrze grać, straciła na znaczeniu: “(...) zabiłaś moją miłość. Przedtem uskrzydlałaś moją fantazję. Teraz nie wzbudzasz nawet mej ciekawości. Przestałaś na mnie działać” - wykrzykuje mężczyzna. Gray natychmiast ją odrzucił, rozczarował się nią, zdewaluował. 

Judith Pickering pisze “Charakterystyczny dla narcyzmu jest taki typ relacji z obiektem, który opiera się na projekcjach i zaprzeczeniach. Partner nie jest traktowany jak Inny, ale co najwyżej jak powierzchnia odbijająca projekcje i wyidealizowany obraz self. Narcyzm jest raczej przestrzenią relacji z obiektem niż relacji z podmiotem ze względu na niezdolność do uznania odmiennej rzeczywistości i osobowości drugiego człowieka. Jest tęsknota za drugą osobą, ale taką, która będzie co najwyżej odbiciem, przedłużeniem self, sługą, funkcją, rolą, kimś bez własnego umysłu”. Partner/ka osoby narcystycznej ma podziwiać lub być źródłem podziwu, a nie prawdziwą, wieloaspektową osobą samą w sobie. To osiągnięcie pozycji depresyjnej (Klein), widzenie rzeczywistości wielowymiarowo, razem z wadami i zaletami, możliwość wytrzymania i pomieszczenia tego w sobie jednocześnie, reperowanie a nie odrzucanie i ciągłe poszukiwanie idealnego obiektu, pomaga w zbliżaniu się do zdrowia. Tymczasem narcyzm to lęk przed zobaczeniem siebie naprawdę. To tęsknota za bliskością, która w żaden sposób nie konfrontuje, nie pokazuje różnicy, lecz jedynie potwierdza.

​W gabinecie psychoterapii często spotykamy się z lękiem przed zobaczeniem siebie takim, jakim się jest naprawdę. Ale to właśnie kontakt z własnym wnętrzem, jakiekolwiek by ono nie było — nie z iluzją — otwiera drogę do głębokiej relacji i emocjonalnego wzrostu, a nie sztucznego wypełniania pustki, w celu uniknięcia trudnych uczuć. 

Bibliografia: 
Portret Doriana Graya, Oscar Wilde, Vesper, Czerwonak 2015
Kochać. terapeutyczne ścieżki ku miłości, J. Pickering, Oficyna Wydawnicza Fundament, Warszawa 2023
​

Tymczasem wiele osób cierpiących w ciszy jest niewidocznych, a przez to także zaniedbanych. Dzieci "grzeczne", "ciche", wycofane są akceptowane i przyjmowane z ulgą, bo nie sprawiają problemów. Na lekcjach po prostu milczą, na korytarzach siedzą same lub z równie "dziwną", "inną" osobą i zajmują się swoimi sprawami. Wydaje się, że nie mają większych kłopotów i potrzeb, po prostu są to nieśmiałe, dobre dzieci, które starają się spełniać oczekiwania innych. Nie mają wielu znajomych, lubią spędzać czas w domu, w swoim pokoju. Są wrażliwe, ale nie chcą nikogo obarczać uczuciami, więc niewiele mówią. Uczą się świetnie lub kiepsko, bo "nie są zbyt mądre". Czasem irytują lękami i brakiem przebojowości, ale "takie już po prostu są". Przez to wszystko niezwykle często przegapiany jest moment, w którym powinno zająć się takimi osobami, nie czekać na inne, bardziej niepokojące zachowania jak dziwaczność wyglądu, drastyczne zainteresowania, mroczną postawę, upodobnienia do innych ludzi, dopasowywanie, unikanie trudnych sytuacji, ciągłe awantury, łamanie zasad, używki, wagary, samookaleczenia, myśli samobójcze. Spróbujmy zobaczyć to, co na pierwszy rzut jest niewidzialne. Zainteresować się osobami, które żyją po cichu, zgodnie z zasadami. Zatrzymajmy się przy nich, porozmawiajmy, bądźmy cierpliwi, obserwujmy, nie przyjmujmy pierwszej odpowiedzi za prawdziwą. Może się okazać, że ktoś czeka na naszą uwagę, pomoc, ale przede wszystkim obecność, już teraz, zanim zaczną się większe problemy. 

ZOBACZ, USŁYSZ... nawet jeśli ktoś powie "wszystko w porządku", "w szkole dobrze", "czuję się ok", "niczego nie potrzebuję", zostań, dopytaj, bądź. 

Dla takiej właśnie młodzieży organizowane są różnorodne formy pomocy, nie zawsze jednak udaje się zobaczyć potrzebę dziecka, gdy nie sprawia większych kłopotów. My zachęcamy do uważności, dlatego Fundacja Terapii i Rozwoju Myślimy prowadzi nabór (marzec 2020) do grupy rozwojowo-terapeutycznej "O-twórz się!", do której może dołączyć sopocka młodzież ze szkół średnich.

​ Więcej informacji na stronie: 

Jakie trudności przy płaceniu występują najczęściej? Opóźnienia w płatności, bunt związany z płaceniem za spotkania, na które się nie przyszło, proszenie o obniżkę ceny lub o jej podwyższenie, dawanie zbyt małej ilości pieniędzy, dawanie zbyt dużej ilości pieniędzy, zapominanie o zapłacie, przynoszenie nieodliczonej kwoty, niechęć do płacenia za to, że ktoś nas wysłucha, umniejszanie wagi pracy terapeuty lub chęć nadmiernego nagradzania go za jego pracę, ciągłe przynoszenie zniszczonych, wygniecionych, wybrudzonych nominałów lub nieskazitelnie czystych, nowych, przynoszenie zapłaty w wielu drobnych monetach. Niepłacenie osobiście lub opłacanie terapii przez inne osoby, np. rodziców, dziadków, znajomych, współmałżonka.
​
Dlaczego czasami jest nam tak trudno płacić terapeucie? (Oczywiście pomijając realne trudności finansowe)
Powodów, niezwiązanych z rzeczywistymi kłopotami  jest wiele, wymienię tu tylko kilka z nich. 

• Pacjent może chcieć zmienić charakter relacji z terapeutycznej na prywatną, wydaje mu się, że wtedy czułby, że terapeucie naprawdę na nim zależy, że nie chodzi o pieniądze, tylko o prawdzie uczucia. Pacjentowi może być trudno zaufać w szczere zaangażowanie terapeuty, chciałby, żeby specjalista był jak rodzic czy partner poświęcający się dla swojego dziecka z miłości do niego.
• Często jest tak, że nie chcemy czuć, że jesteśmy komuś coś winni, ale też że coś od kogoś potrzebujemy, to dla nas oznaka słabości lub sytuacja wywołująca strach Nie chcemy się czuć zależni od terapeuty, poczuć, że jest dla nas ważny, że nam na nim zależy lub odwrotnie, chcemy, żeby to terapeuta był zależny, w tym przypadku finansowo, od nas. Pacjent zapominając o zapłacie, może nieświadomie chcieć pokazać terapeucie, że mu na nim nie zależy, że nie myśli o nim pomiędzy sesjami.
• Wydawanie pieniędzy na terapię to oznaka chęci zainwestowania w siebie, brania odpowiedzialności za samego siebie, pacjent może tego unikać, z jakiegoś względu, pomimo cierpienia, może być mu wygodnie w pozycji zależnego od innych dziecka, które nie ma możliwości rozwoju. Może dokonywać takich wyborów, które utrudnią odpowiednie dla tej osoby zarabianie pieniędzy i sprawią, że inni ludzie stale będą ofiarowywać wsparcie finansowe, co zamyka krąg zależności.
• Zdarza się, że pacjent nie czuje się wiele warty, ma poczucie, że mógłby wydać te pieniądze na innych, ale nie na siebie. Płaci, ale przychodzi mu to z trudem, ciagle wydaje mu się, że na to nie zasługuje.
• Niepłacenie, trudności w płaceniu mogą być także wymówką, która racjonalizuje naszą chęć do rezygnacji z terapii. Tak naprawdę nie chcemy realnie nic zmienić, jest nam wygodnie tak jak jest, pozorujemy nasze chęci i szukamy przeszkód, a nie sposobów na poprawienie swojej sytuacji. Nie mówimy otwarcie o naszych wątpliwościach, a w przypadku zerwania kontaktu możemy śmiało powiedzieć, że to kwestia finansów, czy chciwości terapeuty, a nie nas samych.
• Finanse to także sposób na ukaranie terapeuty, okazanie mu swojej nieświadomej złości skierowanej bezpośrednio do niego samego lub do postaci, którą on nam dla nas wewnętrznie reprezentuje.
• Nadmierne płacenie może się wiązać z chęcią zjednania, uzależnienia od siebie terapeuty, żeby nas nie opuścił tak jak inni, żeby to jemu na nas zależało, a nie nam na nim lub tak jak nam na nim. Jeżeli zerwiemy kontakt terapeutyczny, to my go porzucimy, a nie on nas.
• Nadmierne płacenie na czas, nieskazitelne banknoty, podawanie ich z namaszczeniem, przytrzymywanie dłużej w dłoni mogą być objawem perfekcjonizmu, strachu przed tym, że ktoś zobaczy nas w nieidealny sposób, to chęć kontroli relacji, pokazanie nadmiernego szacunku i zaangażowania do terapeuty lub do samego siebie. 

Oczywiście każda z tych sytuacji może mieć także inne znaczenie. W końcu jesteśmy bardzo różnorodni i unikatowi, o czym zarówno pacjenci jak i terapeuci muszą pamietać. Najważniejsze jednak, żeby w sytuacji wystąpienia trudności finansowych rozmawiać o tym szczerze w gabinecie i zastanowić się wspólnie, co to wszystko może oznaczać i czy możemy coś z tym zrobić.

​

Opłaty za psychoterapię mogą być pobierane gotówką lub za pomocą płatności elektronicznej. Pacjenci płacą za każde spotkanie osobno lub za cały miesiąc w zależności od ustaleń z terapeutą. Terapeuta ma obowiązek wystawienia rachunku, gdy pacjent wyrazi taką potrzebę. Niektórzy psychoterapeuci wystawiają takie rachunki regularnie bez względu na to czy pacjent o to poprosi czy też nie. Wiąże się to różnymi powodami np. z obawami o to, że pacjenci mogą uznać ich za nieuczciwych, jeśli taki rachunek nie zostanie wystawiony, z ułatwieniem sobie księgowości, z chęcią dopełnienia wszelkich formalności i tym samym odczuciem spokoju itd.
Cennik psychoterapii uzależniony jest od doświadczenia terapeuty, od jego możliwości finansowych, od kosztów działalności gospodarczej, od sytuacji na rynku, od miejsca, w którym odbywa się leczenie, od psychopatologii pacjenta i jego możliwości finansowych (zdarza się, że osoby majętne nie widzą wartości psychoterapii, łamią jej zasady, dopóki nie odczują jej kosztów, bywa też tak, że w danej społeczności lokalnej nie ma możliwości osiągnięcia wystarczającego dobrego pułapu zarobkowego, w związku z czym należy obniżyć ceny tak, żeby były bardziej adekwatne). Stawki zależą również od  tego, na co pieniądze zostaną przeznaczone, zdarza się bowiem tak, że część organizacji, czy terapeutów leczy za darmo lub po obniżonej stawce najbardziej potrzebujących właśnie dzięki temu, że innych stać na droższe sesje terapeutyczne. Może być również tak, że pieniądze te są przeznaczane na bieżące opłaty danej organizacji czy danego terapeuty. Trudno wymagać, żeby psychoterapeuta nie pobierał wynagrodzenia za swoją pracę, on również musi ponosić wydatki na swoje życie. Ciekawe wydaje się to, że w tym przypadku mamy więcej watpliwości niż w przypadku lekarzy, którzy leczą ciało. Czy leczenie naszej osobowości, dbanie o nasze emocje jest mniej warte? 

Jakie zagrożenia płyną z odpłatnej i nieodpłatnej psychoterapii? 
Przede wszystkim należy pamiętać, że w terapii powinien wystąpić balans korzyści i ich wzajemność. Pacjent otrzymuje emocjonalne wsparcie, profesjonalną pomoc w zrozumieniu siebie i swoich poczynań, pomoc w szukaniu rozwiązań, osobę w pełni zainteresowaną i zaangażowaną, tymczasem terapeuta uzyskuje niezbędne doświadczenie (stażyści, młodzi specjaliści) lub ekwiwalent w postaci korzyści finansowej. Jeżeli zabraknie tej równowagi mogą pojawić się różne trudności w relacji terapeutycznej.
W sytuacji, gdy pacjent nie płaci za psychoterapię, może mieć poczucie winy, które utrudnia leczenie. Taka osoba może czuć, że nie zasługuje na pomoc, że nie może brać, bo nic nie daje w zamian, a to blokuje komunikację. Taki pacjent może też być w ciągłym napięciu i próbach nagradzania terapeuty poprzez różnego rodzaju prezenty, co może być narzędziem do wielu rozegrań w psychoterapii. Z drugiej strony pacjent może też nie doceniać procesu leczenia, nie przychodzić na spotkania, traktować terapię tak jakby nie była nic warta, przybierać roszczeniową postawę, która żąda czegoś od innych, nie dając nic w zamian. 
Co jeśli doświadczony psychoterapeuta pracuje stale za darmo? Może to oznaczać, że nie docenia siebie, swoich umiejętności, ale też że spełnia w ten sposób swoje osobiste potrzeby bycia ważnym, potrzebnym, idealnym, niefrustrującym, niezastąpionym. W ten sposób terapeuta zaniedbuje siebie, patologicznie obciąża pacjentów swoimi trudnościami emocjonalnymi i daje zły przykład, mówiący o tym, że należy dawać się wykorzystywać innym, nie cenić siebie i swojej pracy.  Nie tego powinniśmy oczekiwać od profesjonalisty wykonującego tak odpowiedzialny zawód.
Zdarza się również tak, że niektórzy terapeuci podają tak wysokie stawki, że trudno im sprostać. Może być to objawem nieadekwatnej oceny sytuacji lub też narcystycznej natury psychoterapeuty. Część pacjentów może utożsamiać się z myśleniem, że "drogie znaczy lepsze", nie analizują dokładnie swoich możliwości, ale jednocześnie inwestują w leczenie, popadając w trudności finansowe. 

To ważne, żeby zastanowić się w sposób racjonalny, na co mogę sobie pozwolić. I szukać pomocy tak, żeby osiągnąć równowagę pomiędzy korzyściami płynącymi z psychoterapii a możliwą inwestycją czasu i pieniędzy w swoje leczenie.  

Artykuł dotyczący bezpłatnej pomocy terapeutycznej można przeczytać tutaj: ​